Lịch Sử Và Ý Nghĩa Của Vườn Thiền Karesansui

Lịch Sử Và Ý Nghĩa Của Vườn Thiền Karesansui

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

Vườn Thiền – Zen Garden đang dần phổ biến hơn ở Việt Nam, đặc biệt là các khu du lịch hoặc biệt thự tư nhân. Nhưng nhiều người chơi sân vườn chưa thực sự hiểu rõ về lịch sử phát triển và ý nghĩa – giá trị nhân văn của loại vườn đặc biệt này. Karesansui là một biểu tượng của Nhật Bản, để thiết kế nên một vườn Thiền chỉnh chu và chuẩn mực đòi hỏi cả chủ sở hữu và kiến trúc sư thiết kế phải thực sự am hiểu về văn hóa và kiến trúc truyền thống của Nhật.

Trong bài viết này cùng SGL – Saigon Landscape tìm hiểu, khám phá những điều thú vị xoay quanh chúng nhé.

Vườn thiền là gì?

Vườn thiền – Karensansui là vườn đá Zen hay có tên gọi khác là khô sơn thủy (phiên âm Hán tự) bất chấp định nghĩa của một “khu vườn” theo một ý nghĩa thông thường. Đây không phải là nơi để tìm những hàng cây xanh tốt, những cánh đồng cỏ xanh mát, chòi nghỉ được trang trí công phu hay một hồ cá koi đang bơi lội, cũng không tìm thấy được sự tương phản về màu sắc của các loài hoa mà chỉ có cát, sỏi, cây bụi và rải rác đâu đó những mảng rêu bám trên đá không có gì đặc biệt.

vườn thiền nhật bản - karesansui
Vườn Zen Nhật Bản luôn mang trong nó một triết lý sâu xa

I.  Lịch sử hình thành

Vườn thiền đã trải qua 3 thời kỳ chính, cùng SGL – Saigon Landscape tìm hiểu ngay nhé

1. Thời kỳ hình thành (thế kỷ thứ 5 – 8) 

Để hiểu được sự phát triển của vườn thiền zen garden, trước tiên chúng ta cần nhìn lại vào thế kỷ thứ 5, khi Đạo giáo Trung Quốc bắt đầu tạo dấu ấn cho nghệ thuật Nhật Bản. Một tín ngưỡng của Đạo giáo cổ xưa kể rằng: “Ở đâu đó giữa đại dương, có 3 hoặc 5 hòn đảo nơi người bất tử cư ngụ”.

Trong văn học Nhật Bản, niềm tin này đã được thể hiện dưới dạng truyện dân gian về một ngư dân tên là Urashima Taro, người đã cứu mạng rùa biển, sau đó rùa biển đưa anh ta đến một trong những hòn đảo bất tử ấy, người ngư dân này đã sống và kết hôn với một công chúa ở đây và trở nên bất tử.

Tuy nhiên, thời gian trôi qua, anh cảm thấy nhớ nhà và quyết định trở về ngôi làng cũ của mình. Đáng buồn thay, không lâu sau khi đặt chân lên bờ biển quen thuộc nơi mình sinh ra, người ngư dân lập tức già đi và chết.

Tìm hiểu thêm: >> Tùng la hán trong văn hóa Nhật Bản

Các hòn đảo bất tử của Đạo giáo không chỉ truyền cảm hứng cho những người kể chuyện mà cả những người sáng tạo vườn Nhật Bản từ thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ thứ 8, đến nỗi từ “vườn” trong những ngày đó được gọi là “shima” nghĩa là “hòn đảo”.

Vào thời kỳ này, một khu vườn điển hình của Nhật Bản thường bao gồm một cái hồ lớn được bao quanh bởi các loại cây tươi tốt, trôi nổi giữa hồ ít nhất là một hòn đảo hoặc đôi khi chỉ là một tảng đá lớn như núi, tượng trưng cho vùng đất của tuổi trẻ, một vùng đất bất khuất và vĩnh cửu như trong câu chuyện kể về Urashima Taro.

2. Thời kỳ Heian (từ cuối thế kỷ thứ 8 – 12)

Khi thủ đô của Nhật Bản được chuyển đến Heian – Kyo (Kyoto) vào năm 794, các nghệ nhân làm vườn của Nhật bắt đầu chuyển sự chú ý của họ khỏi Đạo giáo Trung Quốc, nỗ lực phát triển nghệ thuật sân vườn theo văn hóa của chính họ.

Các khu vườn thiền sư được sắp xếp theo cách mô tả cảnh quan thiên nhiên của Nhật Bản và Phật giáo chính là sự truyền cảm hứng đằng sau sự sáng tạo của họ.

vườn zen vào thời kỳ heian
Vườn Zen vào thời kỳ Heian

Hình ảnh đại dương và các con sông lớn được mô phỏng  bằng việc sử dụng cát trắng hoặc sỏi cùng với sự kết hợp thêm các yếu tố khác đã được lựa chọn và tổ chức theo cách phức tạp hơn.

Phong cách này vừa mô tả cốt lõi của Phật giáo cũng như sự lo lắng của các cuộc nội chiến đang hoành hành khắp đất nước trong nửa sau của thời kỳ Heian. Trạng thái thay đổi không ngừng của khu vườn lặp lại lời dạy của Phật giáo về sự biến mất của con người chúng ta và chu kỳ chết, tái sinh không bao giờ là kết thúc.

Ở cấp độ tâm lý, nó cho thấy các cuộc chiến đáng ngại đã đánh thức con người nhận ra được sự bấp bênh của cuộc sống và tìm lý do để nhạy cảm hơn với vẻ đẹp phù du của thiên nhiên, hoa mùa xuân tráng lệ nhưng rất ngắn ngủi và tán lá đầy màu sắc sẽ chết trong cay đắng của mùa đông.

Có thể bạn chưa biết: Các kiểu sân vườn Nhật Bản chính

3. Thời kỳ Muromachi (từ thế kỷ 14 – 16)

Vào khoảng cuối thế kỷ 11 trong thời kỳ Heian, cảnh quan đá khô được xây dựng như một phần của những khu vườn chính thống. Những nghệ nhân chuyên nghiệp thời đó được gọi là “ishiti-so”, nghĩa là “nhà sư sắp xếp đá”.

Nghe có vẻ hơi lạ nhưng vì Phật giáo rất quan trọng trong nghệ thuật làm vườn nên các nhà sư thường là những người thiết kế và tạo ra những khu vườn thiền sư lúc đó. 

Mãi đến thời Muromachi, vườn thiền Nhật Bản mới được phát triển hoàn chỉnh, trở nên nổi tiếng và tiếp tục phát triển đến ngày nay. Muso Soseki, một thiền sư vĩ đại được cho là cha đẻ của cảnh quan vườn thiền Zen nhật bản, người đã tạo ra một số khu vườn đá lâu đời nhất và mang lại sự phổ biến cho kỹ thuật tạo cảnh bí ẩn này.

Trong khi các khu vườn thời Heian phản chiếu những thăng trầm của cuộc sống thì những khu vườn đá thời Muromachi hoàn toàn bác bỏ những hiện tượng nhất thời và những mặt tiền vô nghĩa của thế giới vật chất.

Những nghệ nhân làm vườn thời kỳ này đã cởi trần và tạo ra những khu vườn Zen chủ yếu bằng đá và cát để thể hiện bản chất của cuộc sống và thiên nhiên. Đôi khi những bụi cây thường xanh nhỏ được thêm vào nhưng không được miêu tả là yếu tố trọng tâm.

Tất cả các khu vườn khô nhật bản xuất hiện sau thời Muromachi là một phần phát triển của di sản. Cho đến ngày nay, những khu vườn đá mới tiếp tục xuất hiện ở Nhật Bản và nhiều quốc gia khác nhau.

Nên xem: Mẫu nhà vườn phong cách nhật bản đẹp nhất

Có vô số biến thể được sinh ra từ trí tưởng tượng và sự sáng tạo đặc biệt của các nghệ nhân hiện đại. Tuy nhiên, những khu vườn thiền Karesansui được xây dựng từ thời Muromachi vẫn luôn được tôn sùng như những nguyên mẫu cổ xưa của phong cách cảnh quan độc đáo này.

Vườn Zen thời kỳ Muromachi
Vườn Zen thời kỳ Muromachi

II. Ý nghĩa – giá trị của Karesansui

Trong tiếng Nhật, “niwa” có nghĩa là “khu vườn”, ngày nay được gọi là “một không gian nghi lễ” trong thời cổ đại. 

Theo truyền thống, vườn khô Nhật Bản không dành cho dã ngoại hoặc các hoạt động giải trí khác. Đó là một cõi thiêng liêng để các nhà sư Zen thực hành thiền hằng ngày. Tại vườn đá, các nhà sư Zen chiêm ngưỡng thiên nhiên và tìm kiếm sự tự do tối đa của tâm trí.

Mục đích đằng sau việc cào cát không phải là để tạo ra một cái gì đó thẩm mỹ nhưng là để rèn luyện suy nghĩ của chính họ, nói cách khác đó là một hình thức thiền định di chuyển ngầm. Bằng cách tước một khu vườn đến xương trần của nó, các nhà sư Zen đã tạo ra một hình ảnh thu nhỏ của vũ trụ ở dạng raxi, cái mà họ tin rằng có thể nhắc nhở con người về bản chất sâu thẳm nhất của chính họ.

nhà sư tĩnh tâm bên cạnh vườn thiền
Vườn Zen mang giá trị tâm linh, một hình thức thiền định

>> Dịch vụ thiết kế vườn Nhật cho biệt thự

Hiện thực so với thao túng của thiên nhiên trong một khu vườn đá Zen, những tảng đá có thể đại diện cho núi, hoặc cây, hoặc động vật. Cát tượng trưng cho một dải nước hoặc một thác nước đổ xuống một ngọn núi.

Tuy nhiên trong thực tế, những tảng đá vẫn chỉ là đá, cát chỉ là cát – theo một cách sâu sắc, điều này phản ánh con người thường xuyên thao túng thiên nhiên. Khi chiêm ngưỡng sự đơn giản và tinh tế của khu vườn đá Zen, người ta có thể học được cách nhận thức bản chất thực sự của thiên nhiên và nhìn thấy được những thứ vượt ra vẻ bề ngoài vô nghĩa của chúng.

III. Một số vườn thiền karesansui nổi tiếng tại Nhật

Cùng SGL- Saigon Landscape khám phá 7+ vườn thiền karesansui nổi bật bật nhất tại Nhật Bản

khu vườn thiền sư zen ryoan-ji
Một phần của khu vườn thiền sư tại Ryōan-ji (xây dựng vào cuối thế kỷ 15). Đây là khu vườn trừu tượng nhất trong tất cả các khu vườn zen của Nhật Bản
vườn zen daisen-ji
Sỏi trong khu vườn zen Daisen-Ji biểu trưng cho đại dương bao la hoặc một con sông lớn
vườn zen Daitokuji
Khu vườn zen trên núi Blissful tại Zuiho-in, vườn là một phần của ngôi đền Daitoku-ji.
Khu vườn của Tōfuku-ji
Khu vườn Tōfuku-ji (xây dựng năm 1940). Năm ngọn đồi tượng trưng cho năm ngôi đền zen vĩ đại của Kyoto.
vườn zen Shitennoj
Vườn Zen Shitennō-ji Honbō

Hiện nay có rất nhiều quan tâm đến vườn thiền và muốn sở hữu cho mình một không gian như vậy ngay trong khuôn viên nhà. Có người thì muốn ngắm nhìn khu vườn để tĩnh tâm, thiền định. Cũng có người chỉ đơn giản muốn một không gian thoáng đãng, yên tĩnh để thả hồn vào những suy nghĩ nội tâm của mình.

Bài viết liên quan: Các nguyên tắc khi thiết kế sân vườn

Dù với mục đích nào, chúc bạn tạo ra một vườn thiền đúng ý và đừng quên chia sẻ thành quả cho chúng tôi biết bằng cách để lại comment phía bên dưới nhé.

Ban biên tập: SGL – Saigon Landscape

Trần Triệu Vỹ
Trần Triệu Vỹ

Xin chào, tôi là Founder & CEO SGL - SaiGon Landscape. Công ty thiết kế, thi công cảnh quan và sân vườn chuyên nghiệp. Hiện nay tôi còn dành thời gian chia sẻ đam mê, kinh nghiệm và kiến thức về sân vườn, hồ cá koi... Kết nối hoặc Xem chi tiết về tôi

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

0933 606 119

Gọi ngay HOTLINE để được hỗ trợ tốt nhất
Hoặc click nút bên dưới để gửi yêu cầu