Nguyên Tắc Bố Trí Cây Cảnh Trong Sân Vườn

Nguyên Tắc Bố Trí Cây Cảnh Trong Sân Vườn (Phần 1)

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

Cũng giống như trong hội họa, nhiếp ảnh, điêu khắc, hoặc những loại hình nghệ thuật khác. Bố trí cây cảnh trong sân vườn khi thiết kế cảnh quan cũng tuân thủ những nguyên tắc riêng.

Một khi nắm bắt được chúng, người thiết kế có thể dễ dàng tạo ra những tác phẩm thể hiện nhuần nhuyễn giữa việc tổ chức cây xanh và những ý nghĩa đằng sau chúng. Hôm nay cùng SGL – Saigon Landscape tìm hiểu những nguyên tắc thiết kế cảnh quan nhé!

1. Tính hài hòa và tương phản

Tính hài hòa là một yếu tố miêu tả về sự liên kết trong thiết kế. Nó được tạo ra bởi sự kết hợp có tính thống nhất giữa form cây, vật liệu, những đường nét mang cùng ngôn ngữ.

Càng tổ chức cây xanh mang tính thẩm mĩ và gần gũi hơn thì yếu tố này càng được nêu trội, đến gần hơn tới sự thống nhất bố cục trong cảnh quan.

Nhưng ngược lại trong một bố cục, tính hài hòa có thể sẽ bị lược bớt nếu nó phụ thuộc vào quá nhiều vào những quan niệm về tính tương phản và tính tương tự.

Hơn nữa, không nhất thiết trong thiết kế sự hài hòa đều được thể hiện qua sự tương đồng về form dáng.

bố trí quá nhiều cây cảnh trong sân vườn

Nói một cách dễ hiểu, tính hài hòa khi được lạm dụng sẽ dẫn đến tình trạng rối mắt. Vì vậy người thiết kế cần biết tiết chế khi bố trí các loại cây cảnh trong sân vườn và thêm vào đó những phản chất liệu - đường nét - form dáng để nêu bật được ý nghĩa khu vườn. Nguồn ảnh: Internet

Ở đây, người thiết kế đã thêm chất liệu mặt nước tĩnh để cân bằng với những bụi cỏ xù xì xung quanh. Điều này không những làm cho mặt nước trở nên nổi bật mà còn làm cho những bụi cây trở nên không quá hỗn loạn. Nguồn ảnh: Internet

đặt một hồ nước nhỏ trong sân vườn sẽ giúp cân bằng các yếu tố

Thống nhất hay khác biệt, chúng đều nằm ẩn trong tiềm thức mỗi con người, chúng ta chỉ có thể hiểu chúng nếu có một thiết kế đặc biệt miêu tả đúng về hai yếu tố này.

Để nhận ra được tính hài hòa và tương phản, người ta tạo ra một vật liệu không giống với background đằng sau. Hay nói theo phương diện bố trí cây cảnh trong sân vườn, chúng ta có thể tạo ra một khóm cây có sự khác biệt với background về một trong các yếu tố: form dáng, màu sắc, kiểu lá cây… để tạo ra sự tương phản.

Tuy nhiên nếu đã khác nhau về form dáng thì cần tương đồng về màu sắc, hình dạng lá để đảm bảo về tính hài hòa.

sắp xếp bố cục cây và hoa trong sân vườn

Bố trí cây xanh như hình được gọi là đạt về yếu tố hài hòa - các bụi cây có form lá dạng nhọn, tuy nhiên vẫn có tính đa dạng về màu sắc. Tuy khác nhau nhưng khi nhìn vào không hề cảm thấy bị rối mắt. Nguồn ảnh: Internet

Đừng bao giờ thiết kế một sân vườn hay cảnh quan mà chỉ sử dụng một yếu tố về nhịp điệu, không có điểm nhấn.

Điều này sẽ làm cho người tham quan dễ bị bối rối và mất định hướng. Cũng như việc lạm dụng quá nhiều yếu tố tương phản sẽ làm cho cảm xúc người xem bị rối mắt.

Vậy nên tiết chế là một đức tính rất cần thiết của một người làm vườn.

2. Tính cân đối

Tính cân đối xuất phát từ việc các khóm cây liên quan với nhau như thế nào. Điều này phụ thuộc vào cường độ sử dụng, vị trí và năng lượng mà chúng mang lại cho người xem.

Trục là một yếu tố không thể thiếu để tạo ra sự cân đối.

Trục mang lại sự cân bằng, tạo ra một hệ quy chiếu để chúng ta có thể đo lường, sắp đặt vị trí những khóm cây, hay những khu chức năng trong một khu vườn.

Bởi vai trò quan trọng này, trên trục luôn được ưu tiên những điểm nhấn cảnh quan, đầu trục luôn dễ nhận biết để du khách có thể tiếp cận.

Một ví dụ đơn giản nhất về trục là trục đối xứng 2 bên. Cảnh quan 2 bên trục này luôn được bố trí gần như đối xứng hoàn toàn với nhau. Thông thường thì có từ 1 đến 2 trục trong bố cục của một khu vườn, nhưng cũng có trường hợp 3 trục hoặc nhiều hơn (như bố cục quanh hình tròn tạo ra vô số trục).

khu vườn lá louve jardin bonnieux

Trục được xác định rõ ở hình trên, dẫn dắt người xem khám phá vào khu vườn. Đây là cách chọn trục dễ nhận biết và mang tính định hướng cao nhất. Ảnh: Khu vườn la louve jardin bonnieux - Nguồn ảnh: Internet

Ngoài trục đối xứng, còn có những loại hình trục cảnh quan khác mà sự cân bằng chỉ được tạo ra khi người thiết kế khéo léo đong đếm được những thành tố cảnh quan.

Kiến trúc sư dựa vào những điểm nhấn từ nhỏ đến lớn để cân bằng các mảng cảnh quan, từ đó tạo ra một bố cục không thể hoàn hảo hơn.

Thật vậy, một yếu tố nhỏ thôi cũng có thể cân bằng được cả một khoảng không gian to gấp trăm lần.

nguyên tắc bố trí cây cảnh trong zen garden
Cảnh quan rất đa dạng, số lượng trục cũng đa dạng, hướng trục lại càng đa dạng hơn. Đối với một hình tròn, xác định được trục nào là tùy vào tâm của chính người du khách.

Tuy nhiên cũng có những công trình không dùng tới bất kì trục đối xứng nào, có thể người ta chỉ dùng một điểm, thường được áp dụng cho những không gian nhỏ hơn.

Dựa vào chỉ duy nhất một điểm cố định để tạo ra sự cân bằng thị giác cho bố cục còn lại. Điều này luôn được đánh giá là mang lại một cảnh quan huyền bí, khó đoán, đôi khi nó lại tạo ra cảm hứng với rất nhiều người.

Có thể bạn chưa biết?

3. Cây điểm nhấn

Có những nơi chốn có thể gây cho ta một ấn tượng mạnh, một dấu hiệu không thể quên khi sử dụng những loại cây bắt mắt. Những loại cây đó còn được gọi là cây điểm nhấn.

Chúng có thể thu hút người xem và thường được đặt ở lối vào, những bậc cao độ thay đổi, khu vực ngồi hoặc một bên mặt nước.

Nhiều khi bản thân những loại cây đó lại chính là đặc trưng riêng của không gian xung quanh.

khu vườn nicole de vesian

Cây điểm nhấn xuất hiện rất nhiều ở đầu hay cuối tuyến đường, hoặc xuất hiện ở một tụ điểm cảnh quan ở giữa tuyến. Người ta có thể nhấn cây bằng cao độ, hình dạng, hay chất lá khác nhau. Ảnh: Khu vườn La Louve - Nguồn ảnh: Internet

4. Tính xuyên chuỗi

Tính xuyên chuỗi là cách mà các bố cục nhỏ như là những khóm cây được thay đổi một cách hài hòa. Nó bao quát từ những phần nhỏ lẻ cho đến toàn thể của một khu vườn.

Tính xuyên chuỗi của một khu vườn cũng có thể được nhận biết từ một điểm nhìn. Chúng ta có thể nhận biết ra được dựa vào sự sắp xếp một cách có chủ ý của những chuỗi thay đổi về màu sắc, chất liệu hay form dáng.

Một lối đi trong một resort ở Pháp được phối hợp các khóm cây một cách nhuần nhuyễn, tạo ra sự thay đổi nhịp nhàng, giúp người đi bộ có cảm giác thích thú. Nguồn ảnh: Internet

khu vườn trong resort tại pháp

Tính xuyên chuỗi rất quan trọng trong một bố cục cảnh quan. Nó đại diện cho tính chuyển động, giúp cảnh quan không bao giờ “đứng yên một chỗ” để trở thành một bức tranh nhàm chán.

Tính xuyên chuỗi có thể được ví đến như là giai điệu trong một bài hát hoặc là sự đối vần trong những bài thơ.

5. Tỉ lệ

Có thể hiểu tỉ lệ là tương quan về kích thước của một vật trong một bối cảnh nhất định và có liên quan đến con người. Trong cảnh quan, khái niệm tỉ lệ được đề cập tới qua mối quan hệ kích thước của những thành tố cảnh quan với tổng thể xung quanh, hay là so với một tiểu tổ chức cây cảnh.

Có nhiều loại tỉ lệ, trong đó tỉ lệ người đề cập tới tương quan kích thước người và những vật xung quanh. Và bởi vì cảnh quan được thiết kế để con người sử dụng nên chúng ta cần đưa tỷ lệ người vào mọi chi tiết thiết kế trong cảnh quan.

Độ chi tiết trong cảnh quan phụ thuộc vào khoảng cách nhìn của người xem. Khoảng cách càng tăng, chúng ta càng thấy ít chi tiết đi. Hoặc khi đứng giữa một cảnh quan bạt ngàn, chúng ta cảm giác như đứng ở đâu cũng giống nhau. Điều này lý giải một số cảnh quan được thiết kế lặp lại những chi tiết, mục đích để người xem có cảm giác cảnh quan này không hề nhỏ chút nào.

Gần hơn nữa, chúng ta có thể thấy từng chi tiết của lá cây, những bông hoa. Ở khoảng cách khoảng 25 mét thì những chi tiết này có thể thấy rõ ràng, nhưng những form dáng, chất liệu này cũng có thể dễ dàng bị tách khỏi bố cục. Nếu chúng ta lùi xa hơn 100 mét, những loại cây đó mới được đánh giá là cây nền, cây điểm nhấn hay cây thay đổi màu theo mùa.

Vậy nên, đánh giá cảnh quan không thể dựa vào một thời điểm hay một góc nhìn. Sự đánh giá này phụ thuộc vào tỉ lệ, chúng ta phải hiểu những tỉ lệ khác nhau được áp dụng cho từng view nhìn, bố cục, vị trí và khu vực.

6. Tính chuyển động và góc nhìn

Kiến trúc sư luôn phải ý thức được góc nhìn tác động như thế nào trong một khu vườn khi bố trí cây cảnh trong sân vườn. Chúng bị tác động bởi việc chúng ta di chuyển như thế nào khi ngắm nhìn cảnh quan đó. Cụ thể, khi di chuyển, người xem sẽ bị hạn chế tập trung hơn là đứng hoặc ngồi một chỗ.

Ví dụ như chúng ta luôn có xu hướng nhìn vào những viên đá trên đường lát đá tobiishi hơn là nhìn những cảnh quan xung quanh. Nhưng nếu đi qua một cái cầu có tay vịn, du khách có thể dễ dàng thưởng thức cảnh quang xung quanh hơn.

Hoặc đôi khi chỉ cần những dấu hiệu đặc trưng trong một con đường, ví dụ như là dải hoa màu vàng, hay một con mương nhỏ ở một bên, sẽ giúp người đi bộ không cảm thấy bị lạc hướng, từ đó sẽ có xu hướng quan sát khu vườn hơn là phải đăm đắm suy nghĩ đi như vậy có đúng hay chưa.

lối đi hoa oải hương tại khách sạn ở pháp

Cảnh quan của một lối đi vào (entrance) khách sạn ở Pháp. Ở đây sử dụng một loài hoa duy nhất trên một diện tích rộng, với tâm ý là sự chào đón cởi mở, kết hợp với những bụi cây cao tạo cảm giác hào nhoáng. Nguồn ảnh: Internet

So sánh với một con đường nằm ở khu vực chức năng khác. Bây giờ thì con đường mang một tinh thần thân thiện hơn, ấm cúng hơn, bởi vì đây là một con đường dạo cho du khách. Vì vậy, tốc độ, chức năng của người quan sát ảnh hưởng tới độ chi tiết của thiết kế rất chặt chẽ. Nguồn ảnh: Internet

lối đi trang trí hoa trong sân vườn

Khi đã hoàn thành tốt việc tạo ra một dấu hiệu đặc trưng cho một tuyến đường, kiến trúc sư cần nghĩ tới việc đóng-mở không gian trong tuyến đường đó.

Thường thấy, lối vào sẽ bắt đầu không gian rộng, sau đó là hẹp (2 bụi cây lớn bố trí 2 bên), rồi sau đó lại là rộng (một bãi sỏi trắng), và rồi lại hẹp… cứ như vậy, con đường đó không bao giờ là nhàm chán, người xem lúc này cứ như đang thưởng thức một bộ phim tài liệu về cảnh quan.

khu vườn hoa hồng secret garden

Phong cách vườn nổi tiếng Khu Vườn Bí Mật (Secret Garden) ở Anh quốc luôn được biết đến với những khóm hoa hồng bí ẩn và không gian lãng mạn, đậm chất quý tộc. Bởi vì quan niệm của khu vườn là vậy nên những không gian trong đó là một chuỗi đóng mở liên tục, khiến cho du khách có cảm giác như đang khám phá tâm trạng, nỗi niềm của một cô gái mới lớn. Nguồn ảnh: Internet

Trên đây là 6 nguyên tắc cơ bản nhất khi bố trí cây cảnh trong sân vườn. Bài viết này được tham khảo từ một số nguồn tài liệu tiếng Anh, được tổng hợp và biên tập bởi Văn Nhất Bảo – KTS cảnh quan của SGL.

Nội dung tuy có mang tính hơi học thuật, với mục đích cung cấp đến người đọc những kiến thức cơ bản nhất về kiến trúc cảnh quan – sân vườn.

Cùng chờ đón những phần tiếp theo của loạt bài viết này nhé!

sgl.com.vn

Trần Triệu Vỹ
Trần Triệu Vỹ

Xin chào, tôi là Founder & CEO SGL - SaiGon Landscape. Công ty thiết kế, thi công cảnh quan và sân vườn chuyên nghiệp. Hiện nay tôi còn dành thời gian chia sẻ đam mê, kinh nghiệm và kiến thức về sân vườn, hồ cá koi... Kết nối hoặc Xem chi tiết về tôi

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

0933 606 119

Gọi ngay HOTLINE để được hỗ trợ tốt nhất
Hoặc click nút bên dưới để gửi yêu cầu